8 stycznia 1918 r. Prezydent Wilson zapowiada utworzenie niezawisłego państwa polskiego

W corocznym orędziu w Kongresie USA prezydent Woodrow Wilson przedstawił 8 stycznia 1918 r. projekt nowego ładu politycznego po zakończeniu Wielkiej Wojny. W 13. punkcie prezydenckiego programu padła zapowiedź utworzenia niezawisłego państwa polskiego.

Prezydent Woodrow Wilson przemawia w Kongresie Stanów Zjednoczonych /Hulton Archive /Getty Images/

Prezydent Woodrow Wilson przemawia w Kongresie Stanów Zjednoczonych /Hulton Archive /Getty Images/

Czternaście Punktów Wilsona przeszło do historii jako najważniejsza polityczna deklaracja w sprawie przyszłości świata, pogrążonego w pierwszym globalnym konflikcie.

„Programem naszym jest program, który zapewni światu pokój; program ten — naszym zdaniem jedynie możliwy — jest następujący” – rozpoczął swoje orędzie przywódca USA.

W pierwszym punkcie Wilson domagał się zniesienia tajnych układów międzynarodowych i zastąpienia ich jawną dyplomacją. W drugim i trzecim domagał się zupełnej wolności żeglugi morskiej i zniesienia wszelkich barier gospodarczych. Czwarty punkt określał, że bezpieczeństwo międzynarodowe zapewnione zostanie wzajemnymi gwarancjami, a zbrojenia należy ograniczyć do minimum, wytyczonego potrzebami bezpieczeństwa wewnętrznego.

W kolejnych punktach prezydent Wilson odnosił się do rozstrzygania konfliktów w koloniach oraz do spraw dotyczących Rosji, Belgii, Francji, Włoch, Austro-Węgier, krajów bałkańskich i Turcji, by przejść do punktu 13.

„Należy stworzyć niezawisłe państwo polskie, które winno obejmować terytoria zamieszkane przez ludność niezaprzeczalnie polską, któremu należy zapewnić swobodny i bezpieczny dostęp do morza i którego niezawisłość polityczną i gospodarczą oraz integralność terytorialną należy zagwarantować paktem międzynarodowym” – oświadczył prezydent USA.

Ostatni punkt dotyczył powołania organizacji państw, zapewniającej międzynarodowe bezpieczeństwo.

Postawienie sprawy Polski w orędziu prezydenta Wilsona to osobista zasługa wielkiego polskiego pianisty Ignacego Paderewskiego. Geniusz fortepianu dotarł do kręgu najbliższych doradców przywódcy USA, a na koniec także do samego prezydenta, którego konsekwentnie przekonywał do wsparcia sprawy niepodległości Polski.

Ignacy Jan Paderewski, najlepiej opłacany pianista swoich czasów. Użył swoich koneksji, by przekonać prezydenta Wilsona do poparcia sprawy polskiej /Getty Images/

Ignacy Jan Paderewski, najlepiej opłacany pianista swoich czasów. Użył swoich koneksji,
by przekonać prezydenta Wilsona do poparcia sprawy polskiej /Getty Images/

13. punkt wybrzmiał mocno w kongresowym orędziu, ale jak przyznał później mistrz Paderewski, w owym czasie prezydent Wilson wyobrażał sobie Polskę jako państwo terytorialnie ograniczone do ziem zamieszkanych przez Polaków, a zatem zbyt małe i zbyt słabe by ówczesnych realiach samodzielnie zaistnieć na arenie międzynarodowej.

Przed wystąpieniem Woodrowa Wilson poparcie dla idei wskrzeszenia Polski wyrazili już premierzy Włoch, Wielkiej Brytanii i Francji. Był to efekt energicznych zabiegów dyplomatycznych, podejmowanych w Zachodniej Europie przez Komitet Narodowy Polski z Romanem Dmowskim na czele.

Dmowski przeniósł się do Paryża z Petersburga, gdzie w pierwszych dwóch latach wojny zabiegał o sprawy polskie, opierając swoje rachuby na Rosji. Gdy dostrzegł, że Imperium Romanowów drży w posadach, za miejsce swojej skutecznej akcji obrał Francję i Anglię, zachodnich aliantów Rosji.

Zgoła odmienną orientację reprezentował Józef Piłsudski i wspierający go politycy galicyjscy, organizując u boku Austro-Węgier Legiony Polskie. Walcząc z armią rosyjską legioniści dali dowody odwagi, a co więcej wysokiej przydatności bojowej – szczególnie w ważnych bojach pod Krzywopłotami, Limanową, Łowczówkiem, w Karpatach i pod Kostiuchnówką.

To właśnie państwa centralne – Niemcy i Austro-Węgry – pierwsze podjęły decyzje polityczne w sprawach polskich, ogłaszając aktem 5 Listopada 1916 utworzenie Królestwa Polskiego, o nieokreślonych granicach i powiązanego dynastycznie z Berlinem. Nowe państwo, z urzędowym językiem polskim i polską administracją sprawiało iluzję odzyskania własnego kraju.

Dostrzegając, że niemieckiemu i austriackiemu zaborcy chodzi jedynie o zaciąg świeżego mięsa armatniego z ziem polskich, mogącego wzmocnić wykrwawione armie mocarstw centralnych, Piłsudski podał się do dymisji z funkcji w Legionach. Gdy legioniści w większości odmówili przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec, a dodatkowo układem brzeskim z Ukraińcami państwa centralne przehandlowały historyczne ziemie polskie za dostawy zboża, odebrano to jako ostateczną zdradę Berlina i Wiednia.

Gdy prezydent Wilson wygłaszał Czternaście Punktów, Józef Piłsudski odsiadywał internowanie w Magdeburgu, gdzie Niemcy zamknęli go jako wichrzyciela. We Francji, dzięki zabiegom Dmowskiego i KNP budowała się Armia Polska, która przed końcem wojny wzięła jeszcze udział w walkach z Niemcami.

Na czele Armii Polskiej stanął generał Józef Haller, wcześniejszy dowódca II Brygady Legionów, który po zdradzie brzeskiej porzucił służbę u boku Austriaków, pod Rarańczą przedarł się przez front na stronę rosyjską, a stamtąd dotarł do Francji.

Błękitna Armia generała Hallera wróciła do Polski w 1919 r. – w samą porę, aby przesądzić o wytyczeniu granic w Małopolsce Wschodniej i przyczynić się do odparcia najazdu bolszewickiego w 1920 r.

11 listopada 1918 r. Józef Piłsudski stanął na czele niepodległej Polski. W kilka tygodni później Piłsudski i Dmowski zawarli porozumienie, na mocy którego Komitet Narodowy Polski stał się oficjalnym reprezentantem odrodzonego państwa wobec krajów Zachodu. Ignacy Paderewski, już jako premier Rzeczpospolitej wraz z Romanem Dmowskim bronili polskich interesów na konferencji pokojowej w Wersalu, gdzie decydowała się sprawa naszych granic zachodnich.

Kształt II RP wykuwał się dzięki zgodnej współpracy polityków, którzy wcześniej i później nigdy ze sobą współpracować nie potrafili.

Czwórka polityków, którzy zdominowali konferencję wersalską: brytyjski premier David Lloyd George, premier Włoch Vittorio Orlando, premier Francji Georges Clemenceau i prezydent USA Woodrow Wilson /Lee Jackson/Topical Press Agency /Getty Images

Czwórka polityków, którzy zdominowali konferencję wersalską: brytyjski premier David Lloyd George, premier Włoch Vittorio Orlando, premier Francji Georges Clemenceau i prezydent USA Woodrow Wilson
/Lee Jackson/Topical Press Agency /Getty Images

Prezydent Wilson należał do najważniejszych architektów powojennego ładu, ustalonego konferencją wersalską. Po jej zakończeniu, USA wycofały się z aktywnego uczestnictwa w sprawach europejskich.

Reklamy

Informacje o golszowka

Koordynator Działań socjalnych Stowarzyszenia Malta Służba Medyczna Oddział w Tarnowie
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.